Zapewne w Łomiankach roku 2012 odbywałyby się główne uroczystości Roku Janusza Korczaka, gdyby nie wstrząsy, które zachwiały PRL-em w roku 1980. Łomianki Dolne mogłyby dziś wyglądać zupełnie inaczej.

Żeby zrozumieć musimy się cofnąć 33 lata, do roku 1978, który UNESCO uznałoza datę pamiętną w dziejach ludzkości z powodusetnej rocznicy urodzin Janusza Korczaka,wybitnego pedagoga i wychowawcyzwanego przez dzieci Starym Doktorem.

Z inicjatywy Polski powołany został MiędzynarodowyKomitet Obchodów SetnejRocznicy Urodzin Janusza Korczaka, któregoprzewodniczącym został ówczesny ministeroświaty i wychowania w rządzie Piotra Jaroszewicza– Jerzy Kuberski. Z inicjatywy tegokomitetu w roku następnym w Warszawieodbył się międzynarodowy kongres poświęconydoktorowi Korczakowi. Nie znamyszczegółów, ale w obchody zaangażowanybył także Komitet Doradczy prezydenta USAds. Pamięci o Zagładzie, co zaowocowałom.in. pomysłem powołania Instytutu Naukowegoi Opiekuńczo-Wychowawczego im.J. Korczaka w Łomiankach. Instytut miał zbieraćdokumentację obrazującą działalnośćStarego Doktora i prowadzić badania nadnajnowszymi koncepcjami pedagogicznymi.Drugim celem była budowa miasteczkaz bogatym programem funkcjonalnym, gdziemiały być realizowane zadania badawczei opiekuńcze. Miasteczko, położone na terenieŁomianek Dolnych, ze względu na swojąwielkość (100 hektarów), zdominowałobyówczesne Łomianki. Zachował się wstępnyprojekt koncepcyjny zagospodarowaniaterenu przeznaczonego na tę niebywale nowatorskąinwestycję. Pracami studialnymikierował naczelny architekt Warszawy, TadeuszSzumielewicz. Prawdopodobnie autoremkoncepcji był architekt Andrzej Kiciński.

Oprócz Instytutu z centrum konferencyjnym,mieszczącym m.in. bibliotekę i muzeum,zaplanowano szereg obiektów szkolnychi pomocniczych, jak pracownie plastycznei teatralne oraz warsztaty. Rozległe terenysportowe i rekreacyjne miały być wzbogaconewłasnymi kąpieliskami i przystaniąnad Wisłą. Największy obszar przeznaczonybył na osiedle rodzinnych domów dzieckaz zapleczem medycznym, handlem i usługami.Przewidziano nawet tereny pod własneuprawy rolne ze szklarniami. Zaplanowanoobiekty związane z turystyką i gastronomią.Wyrazem adaptacji idei Korczaka we współczesnejdziałalności oświatowej i wychowawczejmiał być ratusz dziecięcy, tereny zabawrobinsonowych, pola namiotowe i różnegorodzaju pracownie tematyczne. Miasteczkozdobić miał pomnik Starego Doktora.

Podczas odbywającego się w Warszawiekongresu korczakowskiego 14 września1979 r. uroczyście wmurowano akt erekcyjnypod budowę Instytutu. Starsi mieszkańcypamiętają tę uroczystość, która wówczasbyła pierwszym i ostatnim działaniem narzecz tego Instytutu w Łomiankach. Gdybytę nieco utopijną ideę zrealizowano, inaczejwyglądałyby dzisiejsze Łomianki. Wartopodkreślić, że ówcześni projektanci docenialidużą wartość krajobrazową i użytkowąjeziorek; Pawłowskiego, Fabrycznego, Wiejskiegoi kilku innych mniejszych. Chcieli jenie tylko zachować i wyeksponować, alenawet nieco powiększyć i powiązać ciekamiwodnymi.

Ewa Pustoła-Kozłowska

„